Cynisme door politieke series?

Een coke-snuivende burgemeester, een minnares, verraad, maffia en misschien zelfs een moord. En dat allemaal in de eerste aflevering van de nieuwe Netflix-serie Marseille. Deze politieke dramaserie volgt na vele anderen van haar soort, zoals The West Wing, Borgen, House of Cards en De Fractie. Waar komt de populariteit van dit genre vandaan en wat voor invloed hebben deze series op onze kijk op de politiek?

Binge-watching

Vooral de lancering van het vierde seizoen van House of Cards liet zien dat we massaal vallen voor deze machtstelevisie. De Nederlandse media stonden er vol van en als je niet datzelfde weekend nog volop had gebingewatched kon je twitter maar beter mijden vanwege spoilers. Er is (nog) niet veel specifiek onderzoek gedaan naar de waaromvraag achter dit succes, maar wetenschappers kunnen daar wel iets zinnigs over zeggen. In de politiek komt veel bij elkaar. Er is spanning, er zijn problemen, dan volgt er paniek en ruzie. Vaak komen er op een bepaald moment verkiezingen waarop er letterlijk een strijd is tussen twee of meerdere personen. Politiek is een machtsspel en machtspellen zijn nu eenmaal niet altijd even netjes. Zelfs de eerlijkste en idealistische politici kunnen veranderen in wolven zodra ze in het spel verstrikt raken.

Daarnaast valt House of Cards ook in de categorie thriller. Het gaat dus niet zozeer om die politieke beslommeringen, maar om de spanning in de serie die ervoor zorgt dat je telkens toch weer verder wilt kijken. In House of Cards worden zelfs meerdere mensen vermoord. Ze weten teveel, ze moeten het veld ruimen. Het lijkt meer op de maffia dan op de politiek. Is dit hoe het er tegenwoordig aan toe gaat? Natuurlijk herkennen politici, ook Nederlandse, veel van de verhaallijnen. Maar zó erg? Nee, zo erg is het niet.

The West Wing, Borgen en De Fractie zijn wat dat betreft toch net van een ander genre. Ze zijn ook wat fatsoenlijker. Misschien dat De Fractie daarom ook niet goed scoorde in Nederland? De serie begon in 2015 met hoge kijkcijfers, maar deze daalden al snel en na twee seizoenen is De Fractie van de buis gehaald. Er was ook kritiek. Echte politici en journalisten zoals Alexander Pechtold en Ferry Mingelen speelden mee. Het maakt de scheidslijn tussen realiteit en fictie alleen maar vager en bovendien versterken politici hiermee zelf de kritiek dat politiek theater is.

Kip of het ei?

Hoewel we heus wel wéten dat dergelijke series gedramatiseerd zijn, hebben ze toch zeker invloed op onze beeldvorming van de politiek. Zo liet een Amerikaans experiment onder politicologiestudenten zien dat kijken naar The West Wing een idealistisch beeld geeft en House of Cards juist een cynisch beeld. Dit kan ook een kip of ei discussie zijn. Het kan ook zo zijn dat House of Cards juist inspeelt op dat groeinde cynisme. In 1999, toen The West Wing begon, werd gekozen voor capabele, eerlijke politici als hoofdrolspelers in het spel. House of Cards zit vol met machtsbeluste figuren die hun eigen belang boven alles stellen. Echter, het succes van The West Wing heeft volgens sommigen ervoor gezorgd dat échte politici zich gingen overschatten. Met als gevolg een steeds ijdelere vertoning en gemenere strijd, wat zich vervolgens vertaalt in dergelijke televisie. Dat is wat wij te zien krijgen van deze wereld en waarom zou je dan inderdaad nog vertrouwen hebben in de politiek?

Wat was er eerder? Het cynisme van de kiezer, de overtrokken machtspolitiek of de politieke dramaseries? Ze lijken elkaar in ieder geval te versterken. Om toch ook een positieve noot te laten klinken: politieke televisie is ook een bron van mogelijkheden om mensen meer te leren over de politiek, om meer participatie te bewerkstellingen en om meer vertrouwen naar politieke instituties te creëren. Zal dat in de nieuwe serie Marseille het geval zijn? Ik betwijfel het. In de trailer hoor ik vooral woorden als wraak, geheime agenda’s en manipulatie. Maar ik móet wel verder kijken, want ik wil toch weten of Gérard Depardieu zichzelf staande houdt in deze arena.

Meer weten? Lees het boek ‘Entertaining the Citizen. When Politics and Popular Culture Converge’ van Liesbet van Zoonen. (Rowman & Littlefield Publishers)

Recent Posts